Złamanie zmęczeniowe kości śródstopia - przyczyny, objawy i leczenie. Klinika DrBest

Złamanie zmęczeniowe kości śródstopia – objawy i leczenie

Spis treści:

  1. Czym jest złamanie zmęczeniowe?
  2. Złamanie zmęczeniowe kości śródstopia – przyczyny
  3. Objawy złamania zmęczeniowego kości śródstopia
  4. Kto jest narażony na powstanie złamania zmęczeniowego kości śródstopia?
  5. Najczęstsza lokalizacja złamań przeciążeniowych w zależności od uprawianej dyscypliny
  6. Złamanie zmęczeniowe – leczenie
  7. Rehabilitacja złamania zmęczeniowego kości śródstopia
  8. Jak zapobiegać złamaniu zmęczeniowemu kości śródstopia?

 

Czym jest złamanie zmęczeniowe?

Złamanie zmęczeniowe inaczej nazywamy złamaniem przeciążeniowym, marszowym lub stresowym. Jest sumą powtarzających się mikrourazów powstających na skutek przeciążeń szkieletu, a nie tak jak w klasycznym złamaniu – nagłym, pojedynczym urazem. Do złamania przeciążeniowego dochodzi w przeciągu kilku tygodni. Wynika ono z tego, że dany fragment kości wielokrotnie poddawany jest znacznym obciążeniom, co osłabia strukturę kości i powoduje mikrouszkodzenia. W momencie, kiedy granica wytrzymałości struktury kostnej zostanie przekroczona – dojdzie do złamania zmęczeniowego. Uraz ten może prowadzić do silnych dolegliwości bólowych, znacznego ograniczenia aktywności fizycznej, czy nawet przerwy w treningach sportowych. Ponadto, nieodpowiednia diagnostyka i złe postępowanie terapeutyczne może spowodować całkowite złamanie, brak zrostu kostnego, przewlekłych dolegliwości bólowych, niestabilności, a nawet może skutkować koniecznością leczenia operacyjnego. W 80% złamania zmęczeniowe dotyczą kończyn dolnych, aczkolwiek mogą wystąpić praktycznie w każdym miejscu układu szkieletowego, np. w obrębie żeber wśród tenisistów i golfistów. Lokalizacja złamań zależy przeważnie od rodzaju uprawianego sportu. Najczęściej złamania przeciążeniowe dotyczą kości piszczelowej (83%), kości stępu (10%), śródstopia (5%) oraz kości udowej (2%), aczkolwiek może wystąpić praktycznie w każdej kości włączając w to nawet kości kończyn górnych, żebra oraz trzony i łuki kręgów. Jeśli chodzi o złamania zmęczeniowe stopy, najczęściej można spotkać się ze złamaniem zmęczeniowym 5 kości śródstopia oraz złamaniem zmęczeniowym 3 kości śródstopia. Występują z podobną częstotliwością u dzieci, jak i u osób dorosłych, a najczęściej występują u aktywnych sportowo kobiet. Warto także wspomnieć, że złamanie zmęczeniowe to również częsta dolegliwość osób, które przez długi czas pozostają w pozycji stojącej oraz tych, które pracują z użyciem narzędzi wibracyjnych, na przykład młotem pneumatycznym.

 

Złamanie zmęczeniowe kości śródstopia – przyczyny

Do złamania marszowego kości śródstopia nie prowadzi ostry uraz sportowy – tak jak w typowym złamaniu. Przyczyną złamań przeciążeniowych są powtarzające się, submaksymalne obciążenia przekraczające możliwości adaptacyjne zdrowej kości. Przyczyną może być zarówno nadmierne obciążenie więzadeł, jak i zmęczenie mięśni czy mikrourazy kości. Mikrouszkodzenia kości powstające wskutek aktywności fizycznej i  treningu w  normalnych warunkach naprawiane są w  procesie naturalnego remodelingu kości. Tak więc złamania zmęczeniowe powstają, gdy powtarzające się mikrouszkodzenia kości nie zdążą się przebudować. Złamania przeciążeniowe kości śródstopia najczęściej wynikają z:

  • Braku lub źle przeprowadzonej rozgrzewki przed treningiem
  • Nieodpowiednio ułożonego planu treningu, który prowadzi do przeciążeń
  • Zbyt częstych treningów, co utrudnia regenerację kości, stawów, więzadeł
  • Trenowanie w źle dobranym obuwiu, które nie jest w stanie dobrze amortyzować wstrząsów
  • Diety uboga w wapń i witaminę D3
  • Otyłość
  • Nadwaga

Czynniki, które zwiększają ryzyko złamania zmęczeniowego to także: płeć żeńska, zaburzenia miesiączkowania, nierówna długość kończyn dolnych, osteopenia, palenie tytoniu, niedoczynność tarczycy, stosowanie steroidów, jak również reumatoidalne zapalenie stawów (RZS).

Objawy złamania zmęczeniowego kości śródstopia

Najczęstszymi objawami tego urazu są:

  • Miejscowy ból, który utrzymuje się przez kilka lub kilkanaście dni
  • Ból jest narastający i wzrasta wraz z obciążeniem
  • Zgrubienie na skórze w miejscu złamania
  • Obrzęk, zasinienie oraz tkliwość palpacyjna
  • Charakterystyczne jest to, że w jego pierwszej fazie złamania prawie nie występują objawy, a pojawiają się one wraz z upływem czasu

 

Kto jest narażony na powstanie złamania zmęczeniowego stopy?

Złamania zmęczeniowe kości śródstopia występują one dość często u zdrowych sportowców, którzy uprawiają dyscypliny wytrzymałościowe oraz u zawodowych żołnierzy. Niektóre źródła podają, że prawie 16% przypadków dotyczy osób uprawiających biegi długodystansowe. Inne sporty, które zwiększają ryzyko wystąpienia złamania zmęczeniowego kości śródstopia to: piłka nożna, koszykówka, gimnastyka, balet.

 

Inne lokalizacje złamań przeciążeniowych w zależności od uprawianej dyscypliny

Lokalizacja złamania zmęczeniowego Sport
Śródstopie Piłka nożna, koszykówka, gimnastyka, balet, trening wojskowy
Piąta kość śródstopia Tenis, balet
Trzeszczka kości śródstopia Bieganie, balet, koszykówka, łyżwiarstwo
Kość skokowa Skok o tyczce
Kość piętowa Trening wojskowy, bieganie, aerobik
Kość strzałkowa Bieganie, dyscypliny skocznościowe, balet, podnoszenie ciężarów
Kość piszczelowa Bieganie, balet
Rzepka Bieganie, bieg przez płotki
Szyjka kości udowej Biegi długodystansowe, trening wojskowy
Kręgi kręgosłupa Gimnastyka, balet, krykiet, siatkówka, skoki do wody, piłka nożna
Klatka piersiowa, żebra Pływanie, golf, wioślarstwo
Mostek Zapasy
Kość łokciowa Siatkówka, sporty rakietowe
Wyrostek łokciowy Baseball

 

Złamanie zmęczeniowe – leczenie

Jeśli zauważysz u siebie objawy złamania zmęczeniowego kości śródstopia powinieneś/-aś jak najszybciej udać się do lekarza, w szczególności jeśli należysz do grupy ryzyka. Ze względu na nietypowe i powoli narastające dolegliwości złamania zmęczeniowe bywają zbyt późno rozpoznawane, co ma bezpośredni wpływ na wyniki leczenia. W rozpoznawaniu podstawowe znaczenie mają badania obrazowe takie jak RTG, USG, MRI i TK czy scyntygrafia. Scyntygrafia kości jest badaniem czynnościowym, które obrazuje metabolizm tkanki kostnej i pośrednio niektóre zmiany morfologiczne układu kostnego. Nie trzeba się specjalnie wcześniej przygotowywać do tego badania. Leczenie złamania zmęczeniowego kości śródstopia opiera się głównie na odciążeniu chorej stopy do czasu zagojenia kości, aby nie doszło do całkowitego pęknięcia kości w stopie. Jeśli podczas złamania zmęczeniowego dojdzie do przemieszczenia się odłamków kostnych, konieczna będzie operacja. Jednakże leczenie operacyjne stosuje się bardzo rzadko. Aby ulżyć sobie w bólu warto stosować plastry przeciwbólowe oraz rozpocząć rehabilitację.

Rehabilitacja złamania zmęczeniowego kości śródstopia

Jeśli złamanie zmęczeniowe kości śródstopia zostało już u Ciebie zdiagnozowane, warto rozpocząć cykl wizyt fizjoterapeutycznych, aby ulżyć sobie w bólu oraz szybciej powrócić do dawnej sprawności. Rehabilitacja przy złamaniu zmęczeniowym obejmuje ćwiczenia izometryczne, ćwiczenia rozciągające oraz stabilizujące, ćwiczenia przeciwzakrzepowe, a także metody z terapii manualnej, która ma na celu przywrócić mobilność. Jako uzupełnienie terapii stosuje się także zabiegi z zakresu fizykoterapii, takie jak:

  • Exogen (pole magnetyczne)
  • Laseroterapię
  • Krioterapię miejscową (Cryo-Cuff)
  • Jonoforezę (czyli wprowadzanie leku za pomocą prądu elektrycznego)

Zazwyczaj po złamaniu przeciążeniowym do aktywności można wrócić po około 3-4 miesiącach rehabilitacji. Stosowanie się do zaleceń lekarza i fizjoterapeuty pozwoli powrócić do pełnej aktywności fizycznej.

Jak zapobiegać złamaniu zmęczeniowemu kości śródstopia?

Jeśli chcesz zminimalizować ryzyko złamania przeciążeniowego, warto pamiętać o tym, aby:

  • nie zwiększać gwałtowanie obciążeń podczas treningu, tylko intensywność ćwiczeń podnosić stopniowo
  • Robić przerwy między treningami, aby tkanki miały czas na regenerację
  • Trenować w odpowiednio dobranym obuwiu (jeśli jest taka potrzeba, warto wykonać indywidualne wkładki ortopedyczne)
  • Pamiętać o odpowiedniej diecie bogatej w witaminy i minerały ważne dla prawidłowej budowy kości (w szczególności wapń, witamina D3 oraz fosfor)

 

Piśmiennictwo:

  1. Złamania zmęczeniowe : znaczenie przerwy w aktywności fizycznej w ich zapobieganiu : studium przypadków w praktyce poradni medycyny sportowej; Mazurek Małgorzata, Jabłoński Szymon, Gawroński Wojciech; Medicina Sportiva Practica; 2018r
  2. „Stopa i staw skokowo-goleniowy w praktyce ortopedycznej”; rozdział 8 „Urazy śródstopia”; Marek Napiątek’ 2022r.
  3. „Złamanie zmęczeniowe – czym jest? Jak się je leczy?” Iamai, lek. Michał Dąbrowski
  4. M. Medycyna sportowa. Współczesne metody diagnostyki i leczenia. K. K, editor. Warszawa: PZWL; 2007.